Menu
Kurier Praski logo
poniedziałek, 18 grudnia 2017
sekacz

Część I Praga-Południe kolebką polskiej motoryzacji

Część I Praga-Południe  kolebką polskiej motoryzacjiHala główna Centralnych Warsztatów Samochodowych, dalej brama wjazdowa i budynek biurowy, połowa lat 20. ubiegłego wieku.Na tyłach Centralnych Warsztatów Samochodowych, czołgi FT-17 po naprawie z 1. Pułku Czołgów, około 1920 roku.Dział napraw silników CWS, około 1923-1925 roku.Pierwszy polski samochód osobowy zbudowany w Centralnych Warsztatach Samochodowych - prototypowy CWS T-1 na podwórzu fabryki. Przy samochodzie jego twórca, inż. Tadeusz Tański (sierpień 1925 roku)

Pierwszym polskim przedsiębiorstwem motoryzacyjnym uruchomionym po odzyskaniu niepodległości były Centralne Warsztaty Samochodowe Ministerstwa Spraw Wojskowych przy ul. Terespolskiej 34/36 w stołecznej dzielnicy Praga-Południe. Powstały już pod koniec 1918 roku na terenie byłych niemieckich warsztatów remontowych Zentrale Automobilwerstatte der Heeresverwaltung Oberost, zorganizowanych w dawnej fabryce manometrów Szeffera i Budenberga. 11 listopada 1918 roku, po opuszczeniu przez Niemców Warszawy, komitet robotniczy samorzutnie objął zakład w zarząd i przekazał go ukonstytuowanym władzom polskim. CWS początkowo pełniły funkcje warsztatów remontowych różnorodnego taboru samochodowego i motocyklowego oraz czołgów Renault 17 FT odradzającego się Wojska Polskiego. 
Ze względu na ogromne zapotrzebowanie na pojazdy mechaniczne dla wojska już w 1919 roku uruchomiono tam produkcję części zamiennych i nadwozi samochodowych, a po zakończeniu wojny z Rosją bolszewicką także montownię samochodów osobowych i półciężarowych Ford T i TT.
W 1920 roku, w czasie inwazji wojsk bolszewickich na Warszawę, w CWS wyprodukowano 16 samochodów pancernych FT-B model 1920, konstrukcji pracownika warsztatów inż. Tadeusza Tańskiego. Ze względu na niewielkie gabaryty, ruchliwość i zwrotność oraz siłę ognia (ckm), pancerny Ford FT-B wykazywał dużą przydatność w specyficznych warunkach wojny manewrowej. Po zakończeniu działań bojowych w warsztatach zbudowano z blach niepancernych 25 czołgów ćwiczebnych typu Renault FT-17.
Pierwszym polskim samochodem osobowym był CWS T-1, konstrukcji inż. Tadeusza Tańskiego, zbudowany w Centralnych Warsztatach Samochodowych w sierpniu 1925 roku. Prototypowy samochód miał nietypowe rozwiązanie konstrukcyjne. Można go było rozebrać jednym kluczem płaskim 17x29 i śrubokrętem. Tę cechę posiadały także samochody CWS z późniejszej produkcji seryjnej. 
Wśród osiągnięć produkcyjnych CWS warto wspomnieć także 10 przyczep „Labo-foto CWS” dla lotnictwa, silniki 02P do napędu radiostacji w samolotach oraz nadwozia specjalne do pojazdów różnych typów.
W październiku 1927 roku połączono Centralne Warsztaty Samochodowe, Centralne Warsztaty Łączności i Centralne Warsztaty Saperskie, tworząc Centralne Warsztaty Inżynierii (CWInż.). W myśl wytycznych Ministerstwa Spraw Wojskowych miały wytwarzać nowy sprzęt i remontować wyposażenie wojsk technicznych, głównie przy zastosowaniu materiałów krajowych. 
W marcu 1928 roku, na terenie dawnych Centralnych Warsztatów Samochodowych przy ul. Terespolskiej 34/36 (dzisiaj Chodakowska) utworzono Państwowe Zakłady Inżynierii (PZInż.), które przejęły potencjał gospodarczy Centralnych Warsztatów Inżynierii. Zakłady powiększyły się znacznie w roku 1930, gdy przyłączono przejęte przez Bank Gospodarstwa Krajowego zadłużone Zakłady Mechaniczne „Ursus” SA w Czechowicach (dzisiejszy Ursus, dzielnica Warszawy). W latach 1928-1930 produkcję samochodów CWS prowadziła Państwowa Wytwórnia Samochodów PZInż., zlokalizowana także na posesji dawnych CWS.
Państwowe Zakłady Inżynierii były wielozakładowym przedsiębiorstwem skomercjalizowanym tzn. działającym na zasadach prawa handlowego. System ten można porównać w pewnym stopniu do obecnego przedsiębiorstwa państwowego, pokrywającego wydatki ze sprzedaży swoich wyrobów. Udział Skarbu Państwa w majątku fabryki wynosił 84 proc. Nadzór państwowy sprawowało Ministerstwo Spraw Wojskowych poprzez Radę Administracyjną. Każdorazowym jej przewodniczącym był delegat tego resortu. Rada podejmowała tylko najbardziej istotne decyzje ekonomiczno-produkcyjne i rozwojowe, a dyrekcja naczelna miała możliwość nieskrępowanego działania. Warto więc wymienić zespoły dyrekcyjne, zasłużone dla polskiej motoryzacji. Do roku 1934 dyrektorem PZInż. był płk inż. Kazimierz Meyer, a jego zastępcami: inż. Jan Śmigielski (d/s technicznych) i mjr Roman Formulewicz (d/s administracyjnych). W latach 1934–1937 stanowisko dyrektora naczelnego obejmował dr inż. Adam Kręglewski, dyrektorem technicznym był inż. Jan Dąbrowski, a administracyjno-handlowym mgr Zygmunt Rakowicz. Ostatni zespół dyrekcyjny: inż. Wiesław Januszewski, inż. Stanisław Brzeziński i mgr Mieczysław Soroko, działał jeszcze w czasie walk wrześniowych 1939 roku.
PZInż. obok zasadniczej produkcji seryjnej wytwarzały bardzo duży asortyment wyrobów w małych seriach, co pozwalało na wszechstronny rozwój kadry techniczno-konstrukcyjnej, technologów i organizatorów produkcji oraz stwarzało możliwości podniesienia kwalifikacji majstrów i robotników.
Produkcję seryjną realizowano na podstawie umów licencyjnych podpisanych w maju 1930 roku ze szwajcarską firmą „Adolphe Saurer” SA w Arbon i w październiku 1931 roku z turyńską firmą FIAT. Zawarcie umowy z Saurerem, krytykowane w ówczesnej prasie niefachowej, było posunięciem słusznym, dostarczając krajowi trwałe i ekonomiczne, znane ze swej jakości silniki wysokoprężne sześcio-, a później czterocylindrowe (wersje podstawowe o mocy odpowiednio 85 KM i 65 KM) oraz podwozia ciężarowe 4- i 6-tonowe, a później także 5-tonowe. Umowa zapewniała możliwość wprowadzenia do produkcji wszystkich nowości szwajcarskiego partnera oraz stałą współpracę konstrukcyjną.
Saurery budowane w Warszawie w PZInż. (silniki w Czechowicach-Ursusie, nadwozia przy ul. Terespolskiej), a w pierwszym okresie tylko montowane, przeznaczone były do karosowania także jako autobusy. Były to pojazdy miejskie lub międzymiastowe z 30-45 miejscami siedzącymi, w tym słynne „Zawraty” z nadwoziami z PZInż. Autobusy Saurer były mimo wysokiej ceny, szeroko stosowane na terenie Warszawy i całego kraju, między innymi w Gdyni, Krakowie, Wilnie i w komunikacji międzymiastowej, gdzie najpoważniejszym ich użytkownikiem była Komunikacja Samochodowa PKP. Prędkość maksymalna autobusów wynosiła 76 km/h, a zużycie oleju napędowego około 25 1/100 km.
Silniki 6-cylindrowe, przekonstruowane w PZInż., stosowane były między innymi w czołgach 7TP i gąsienicowych ciągnikach artyleryjskich C7P, a unowocześnione silniki 4-cylindrowe na przykład w krajowych supernowoczesnych samochodach ciężarowych PZInż. 703 z kabiną kierowcy typu wagonowego nad silnikiem i pochodnych oraz w próbnym, nowatorskim półgąsienicowym ciągniku artyleryjskim - PZInż. 202.


dr Jan Tarczyński, 
Joanna Kurczab, 
Damian Rząp
Centralna Biblioteka Wojskowa
im. Marszałka 
Józefa Piłsudskiego 
w Warszawie 

e-mail
poniedziałek, 13 czerwca 2016

Komentarze

Nick
E-mail - nie jest wyświetlany w serwisie, służy do kontaktu z redakcją
Twój komentarz
Security Image
Nieprawidłowy kod
secpol - baner  artykuł

Pozostałe informacje

KONKURS FOTOGRAFICZNY BOŻONARODZENIOWA PRAGA

KONKURS FOTOGRAFICZNY BOŻONARODZENIOWA PRAGA
DRODZY CZYTELNICY, OGŁASZAMY FOTOGRAFICZNY KONKURS PT.
Czytaj więcej...

Akcja malowania bombek na rzecz zwierząt w schroniskach

Akcja malowania bombek na rzecz zwierząt w schroniskach
2 grudnia 2017 roku w Warszawie w Soho Factory odbędzie się największy w Polsce kiermasz dla psów DOG DAY Festiwal.
Czytaj więcej...

Akcja #WarszawaOddycha na Pradze Południe

Akcja #WarszawaOddycha na Pradze Południe W październiku rozpoczęła się akcja społeczna firm Blaupunkt i Airly, której celem jest zwiększenie społecznej świadomości na temat jakości powietrza. W Przedszkolu Niepublicznym „Kraina Magii” na Pradze Południe zamontowano czujnik smogu i przekazano oczyszczacz powietrza. 16 października odbyły się również zajęcia edukacyjne dla dzieci, budujące świadomość na temat zanieczyszczeń i uczące nawyku dbania o środowisko naturalne.
Czytaj więcej...

Odsłonięcie tablicy upamiętniającej Ofiary Obozu Zagłady KL Warschau. ZAPROSZENIE

Odsłonięcie tablicy upamiętniającej Ofiary Obozu Zagłady KL Warschau. ZAPROSZENIE Poseł na Sejm RP Andrzej Melak, Komitet Katyński oraz Krąg Pamięci Narodowej serdecznie zaprasza na uroczystą Mszę Świętą w intencji Pomordowanych Polaków w KL Warschau.
Czytaj więcej...

DOG DAY FESTIWAL - Festiwal Smaków i Akcesoriów dla psów

DOG DAY FESTIWAL - Festiwal Smaków i Akcesoriów dla psów Zapraszamy na DOG DAY FESTIWAL - Festiwal Smaków i Akcesoriów dla psów, który odbędzie się 4 marca 2017 roku w Soho Factory przy Mińskiej 25 w Warszawie w godz.
Czytaj więcej...

Katalog firm

 
secpol - baner  artykuł

Nasz aktualny numer

Kwiecień 2017 nr. 16

Video

sekacz
artreepoziom

Pogoda

Kurs Walut

Korki w Warszawie

Prędkość przejazdu w km/h google maps traffic legend
Przydas.pl Sklep na facetów
przydas
sekacz