Menu
Kurier Praski logo
poniedziałek, 18 czerwca 2018
sekacz

Część I Praga-Południe kolebką polskiej motoryzacji

Część I Praga-Południe  kolebką polskiej motoryzacjiHala główna Centralnych Warsztatów Samochodowych, dalej brama wjazdowa i budynek biurowy, połowa lat 20. ubiegłego wieku.Na tyłach Centralnych Warsztatów Samochodowych, czołgi FT-17 po naprawie z 1. Pułku Czołgów, około 1920 roku.Dział napraw silników CWS, około 1923-1925 roku.

Pierwszym polskim przedsiębiorstwem motoryzacyjnym uruchomionym po odzyskaniu niepodległości były Centralne Warsztaty Samochodowe Ministerstwa Spraw Wojskowych przy ul. Terespolskiej 34/36 w stołecznej dzielnicy Praga-Południe. Powstały już pod koniec 1918 roku na terenie byłych niemieckich warsztatów remontowych Zentrale Automobilwerstatte der Heeresverwaltung Oberost, zorganizowanych w dawnej fabryce manometrów Szeffera i Budenberga. 11 listopada 1918 roku, po opuszczeniu przez Niemców Warszawy, komitet robotniczy samorzutnie objął zakład w zarząd i przekazał go ukonstytuowanym władzom polskim. CWS początkowo pełniły funkcje warsztatów remontowych różnorodnego taboru samochodowego i motocyklowego oraz czołgów Renault 17 FT odradzającego się Wojska Polskiego. 
Ze względu na ogromne zapotrzebowanie na pojazdy mechaniczne dla wojska już w 1919 roku uruchomiono tam produkcję części zamiennych i nadwozi samochodowych, a po zakończeniu wojny z Rosją bolszewicką także montownię samochodów osobowych i półciężarowych Ford T i TT.
W 1920 roku, w czasie inwazji wojsk bolszewickich na Warszawę, w CWS wyprodukowano 16 samochodów pancernych FT-B model 1920, konstrukcji pracownika warsztatów inż. Tadeusza Tańskiego. Ze względu na niewielkie gabaryty, ruchliwość i zwrotność oraz siłę ognia (ckm), pancerny Ford FT-B wykazywał dużą przydatność w specyficznych warunkach wojny manewrowej. Po zakończeniu działań bojowych w warsztatach zbudowano z blach niepancernych 25 czołgów ćwiczebnych typu Renault FT-17.
Pierwszym polskim samochodem osobowym był CWS T-1, konstrukcji inż. Tadeusza Tańskiego, zbudowany w Centralnych Warsztatach Samochodowych w sierpniu 1925 roku. Prototypowy samochód miał nietypowe rozwiązanie konstrukcyjne. Można go było rozebrać jednym kluczem płaskim 17x29 i śrubokrętem. Tę cechę posiadały także samochody CWS z późniejszej produkcji seryjnej. 
Wśród osiągnięć produkcyjnych CWS warto wspomnieć także 10 przyczep „Labo-foto CWS” dla lotnictwa, silniki 02P do napędu radiostacji w samolotach oraz nadwozia specjalne do pojazdów różnych typów.
W październiku 1927 roku połączono Centralne Warsztaty Samochodowe, Centralne Warsztaty Łączności i Centralne Warsztaty Saperskie, tworząc Centralne Warsztaty Inżynierii (CWInż.). W myśl wytycznych Ministerstwa Spraw Wojskowych miały wytwarzać nowy sprzęt i remontować wyposażenie wojsk technicznych, głównie przy zastosowaniu materiałów krajowych. 
W marcu 1928 roku, na terenie dawnych Centralnych Warsztatów Samochodowych przy ul. Terespolskiej 34/36 (dzisiaj Chodakowska) utworzono Państwowe Zakłady Inżynierii (PZInż.), które przejęły potencjał gospodarczy Centralnych Warsztatów Inżynierii. Zakłady powiększyły się znacznie w roku 1930, gdy przyłączono przejęte przez Bank Gospodarstwa Krajowego zadłużone Zakłady Mechaniczne „Ursus” SA w Czechowicach (dzisiejszy Ursus, dzielnica Warszawy). W latach 1928-1930 produkcję samochodów CWS prowadziła Państwowa Wytwórnia Samochodów PZInż., zlokalizowana także na posesji dawnych CWS.
Państwowe Zakłady Inżynierii były wielozakładowym przedsiębiorstwem skomercjalizowanym tzn. działającym na zasadach prawa handlowego. System ten można porównać w pewnym stopniu do obecnego przedsiębiorstwa państwowego, pokrywającego wydatki ze sprzedaży swoich wyrobów. Udział Skarbu Państwa w majątku fabryki wynosił 84 proc. Nadzór państwowy sprawowało Ministerstwo Spraw Wojskowych poprzez Radę Administracyjną. Każdorazowym jej przewodniczącym był delegat tego resortu. Rada podejmowała tylko najbardziej istotne decyzje ekonomiczno-produkcyjne i rozwojowe, a dyrekcja naczelna miała możliwość nieskrępowanego działania. Warto więc wymienić zespoły dyrekcyjne, zasłużone dla polskiej motoryzacji. Do roku 1934 dyrektorem PZInż. był płk inż. Kazimierz Meyer, a jego zastępcami: inż. Jan Śmigielski (d/s technicznych) i mjr Roman Formulewicz (d/s administracyjnych). W latach 1934–1937 stanowisko dyrektora naczelnego obejmował dr inż. Adam Kręglewski, dyrektorem technicznym był inż. Jan Dąbrowski, a administracyjno-handlowym mgr Zygmunt Rakowicz. Ostatni zespół dyrekcyjny: inż. Wiesław Januszewski, inż. Stanisław Brzeziński i mgr Mieczysław Soroko, działał jeszcze w czasie walk wrześniowych 1939 roku.
PZInż. obok zasadniczej produkcji seryjnej wytwarzały bardzo duży asortyment wyrobów w małych seriach, co pozwalało na wszechstronny rozwój kadry techniczno-konstrukcyjnej, technologów i organizatorów produkcji oraz stwarzało możliwości podniesienia kwalifikacji majstrów i robotników.
Produkcję seryjną realizowano na podstawie umów licencyjnych podpisanych w maju 1930 roku ze szwajcarską firmą „Adolphe Saurer” SA w Arbon i w październiku 1931 roku z turyńską firmą FIAT. Zawarcie umowy z Saurerem, krytykowane w ówczesnej prasie niefachowej, było posunięciem słusznym, dostarczając krajowi trwałe i ekonomiczne, znane ze swej jakości silniki wysokoprężne sześcio-, a później czterocylindrowe (wersje podstawowe o mocy odpowiednio 85 KM i 65 KM) oraz podwozia ciężarowe 4- i 6-tonowe, a później także 5-tonowe. Umowa zapewniała możliwość wprowadzenia do produkcji wszystkich nowości szwajcarskiego partnera oraz stałą współpracę konstrukcyjną.
Saurery budowane w Warszawie w PZInż. (silniki w Czechowicach-Ursusie, nadwozia przy ul. Terespolskiej), a w pierwszym okresie tylko montowane, przeznaczone były do karosowania także jako autobusy. Były to pojazdy miejskie lub międzymiastowe z 30-45 miejscami siedzącymi, w tym słynne „Zawraty” z nadwoziami z PZInż. Autobusy Saurer były mimo wysokiej ceny, szeroko stosowane na terenie Warszawy i całego kraju, między innymi w Gdyni, Krakowie, Wilnie i w komunikacji międzymiastowej, gdzie najpoważniejszym ich użytkownikiem była Komunikacja Samochodowa PKP. Prędkość maksymalna autobusów wynosiła 76 km/h, a zużycie oleju napędowego około 25 1/100 km.
Silniki 6-cylindrowe, przekonstruowane w PZInż., stosowane były między innymi w czołgach 7TP i gąsienicowych ciągnikach artyleryjskich C7P, a unowocześnione silniki 4-cylindrowe na przykład w krajowych supernowoczesnych samochodach ciężarowych PZInż. 703 z kabiną kierowcy typu wagonowego nad silnikiem i pochodnych oraz w próbnym, nowatorskim półgąsienicowym ciągniku artyleryjskim - PZInż. 202.


dr Jan Tarczyński, 
Joanna Kurczab, 
Damian Rząp
Centralna Biblioteka Wojskowa
im. Marszałka 
Józefa Piłsudskiego 
w Warszawie 

e-mail
poniedziałek, 13 czerwca 2016

Komentarze

Nick
E-mail - nie jest wyświetlany w serwisie, służy do kontaktu z redakcją
Twój komentarz
Security Image
Nieprawidłowy kod
secpol - baner  artykuł

Pozostałe informacje

Strefa Rodzica w szpitalu przy ul. Niekłańskiej

Strefa Rodzica w szpitalu przy ul. Niekłańskiej
19 czerwca w Szpitalu Dziecięcym przy ul.
Czytaj więcej...

RODO jak Yetti?

RODO jak Yetti?
Każdy wie, że RODO już obowiązuje, ale tylko nieliczni wiedzą na czym polega to nowe Unijne Rozporządzenie. Oto kilka istotnych faktów.
Czytaj więcej...

IX edycja Warszawskiego Dnia Sąsiada 2018

IX edycja Warszawskiego Dnia Sąsiada 2018
Dzień Sąsiada to święto, które oficjalnie obchodzone jest na całym świecie.
Czytaj więcej...

Unique Choice zdradza sekrety kawy

Unique Choice zdradza sekrety kawy
W sobotę 23 czerwca odbędzie się oficjalne otwarcie firmowej kawiarni Unique Choice związanej z manufakturową palarnią kawy.
Czytaj więcej...

Otwarcie Muzeum Polskiej Wódki już 12 czerwca!

Otwarcie Muzeum Polskiej Wódki już 12 czerwca!
Otwarcie Muzeum Polskiej Wódki już 12 czerwca! Już w najbliższy wtorek (12.
Czytaj więcej...

W MPW Bistro WuWu i Restauracja ZONI

W MPW Bistro WuWu i Restauracja ZONI
Kulinarny krajobraz Warszawy wzbogaca się o Bistro WuWu i Restaurację ZONI, które powstają na terenie zrewitalizowanego kompleksu Centrum Praskie Koneser w Muzeum Polskiej Wódki z inicjatywy rodzinno-biznesowej spółki REST TEAM sygnowanej nazwiskiem Nizio.
Czytaj więcej...

Nowa Pijalnia Czekolady E.Wedel w praskim Koneserze

Nowa Pijalnia Czekolady E.Wedel w praskim Koneserze
Wraz z początkiem czerwca otworzyła się Pijalnia Czekolady E.
Czytaj więcej...

Osreopatia

Osteopatia to metoda diagnostyki i leczenia poprzez palpację (dotyk) niezwykle popularna na zachodzie Europy, która w Polsce dopiero zaczyna się rozwijać.
Czytaj więcej...

Praska perła znowu rozbłyśnie

(Więcej  wydaniu papierowym) .
Czytaj więcej...

Centrum z prawdziwego zdarzenia

Biblioteka, dom kultury i centrum Uniwersytetów Trzeciego Wieku w jedynym budynku.
Czytaj więcej...

Drugi dom neonów

Mówią, że to cmentarzysko neonów, ale to ich drugi dom.
Czytaj więcej...

O Hollywood na Saskiej Kępie

W połowie maja na księgarniane półki trafi książka „Wątek Sławy Monique Chmielewska-Lehman.
Czytaj więcej...

90 lat ZOO

W związku z 90.
Czytaj więcej...

Miejsce seniorów

  Zieleniec przy ulicy Paca oficjalnie otrzymał tytuł Skweru Seniora.
Czytaj więcej...

Zawód zegarmistrz

W swojej praskiej pracowni bierze na warsztat zegary, które pamiętają czasy Jana III Sobieskiego.
Czytaj więcej...

„Wyznacznikiem poezji jest Bóg Wyznacznikiem przyjaźni jesteś ty Ale nie sam”Krystyna Guranowska-Stolarz

„Wyznacznikiem poezji jest Bóg Wyznacznikiem przyjaźni jesteś ty Ale nie sam” Krystyna Guranowska-Stolarz Trzeba dużej odwagi, aby zdecydować się na tworzenie bajek w naszych czasach.
Czytaj więcej...

Jak wydoić Jaka? Reportaż Igi Cichoń - ethnoadventure cz. II

Jak sprawdza się jako zwierzę juczne, daje ciepłą wełnę, stosowaną przy produkcji wojłoku na jurty, a także jako domieszka „ocieplająca” do tkanin.
Czytaj więcej...

Katalog firm

 
secpol - baner  artykuł

Nasz aktualny numer

Maj 2018 nr. 18

Video

sekacz
przydas

Pogoda

Kurs Walut

Korki w Warszawie

Prędkość przejazdu w km/h google maps traffic legend
przydas
przydas
przydas